Kurs ve dershane 6 dk okuma
Deneme sonucu veliye nasıl anlatılır?
Veli deneme sonucuna tek bir soruyla bakar: çocuğum iyi mi gidiyor? Bu soruya tek bir denemenin tek bir sayısıyla cevap vermek, çoğu zaman yanlış bir cevap vermek demektir.
Veli sonuçtan ne bekliyor?
Öğretmen için deneme sonucu bir ölçümdür; veli için ise çoğu zaman bir karardır. Veli bir sayıya bakıp dershaneyi, öğrencinin çalışmasını ya da kendi desteğini değerlendirir. Bu yüzden aynı sonuç, öğretmenin gözünde "beklenen bir dalgalanma", velinin gözünde "alarm" olabilir.
Veliye sonucu anlatmanın amacı sayıyı tekrar etmek değil, sayının ne anlama geldiğini ve bundan sonra ne yapılacağını açıklamaktır. İyi bir görüşmeden veli üç şeyle çıkar: çocuğunun gidişatı, en çok hangi derste destek gerektiği ve evde neyi yapıp neyi yapmaması gerektiği.
Net, puan ve sıralama
Deneme karnesinde üç tür sayı yan yana durur ve veliler bunları çoğu zaman birbirinin yerine kullanır. Her biri farklı bir soruya cevap verir; hangisinin hangi soruya cevap verdiği görüşmenin başında açıklanırsa, sonraki konuşma çok daha az yanlış anlaşılır.
| Sayı | Ne gösterir | Veliye nasıl anlatılır | Tuzak |
|---|---|---|---|
| Net | Doğrulardan yanlışların belirli bir oranda düşülmesiyle kalan | "Bu derste kaç soruyu gerçekten biliyor" sorusuna en yakın sayı | Denemenin zorluğu değişince net de değişir; iki denemenin neti doğrudan karşılaştırılamaz |
| Puan | Netlerin derslerin ağırlığıyla birleştirilmiş hâli | "Gerçek sınav düzenine göre toplam nerede" sorusunun cevabı | Aynı toplam net farklı puan verebilir; ders dağılımı da önemlidir |
| Sıralama | Aynı denemeye giren grup içindeki yer | "Bu grubun içinde nerede duruyor" sorusunun cevabı | Grubun kim olduğuna bağlıdır: sınıf, kurum ve yayınevi geneli sıralaması aynı şey değildir |
Tek deneme neden yanıltır?
Tek bir deneme, öğrencinin o sabahki performansının fotoğrafıdır. Uykusuzluk, dikkat dağınıklığı, bir paragraf sorusunda harcanan fazla zaman ya da denemenin o dönemde işlenmemiş bir konuyu yoğun sorması sonucu birkaç net oynatabilir. Bu oynama öğrencinin bilgisindeki değişimi değil, ölçümün doğal gürültüsünü gösterir.
Bu yüzden tek denemedeki düşüş ya da yükseliş, veliye bir eğilim gibi sunulmamalıdır. "Bu denemede Türkçe netin dört düştü" cümlesi doğrudur ama tek başına anlamsızdır; veli bunu "Türkçesi kötüye gidiyor" diye duyar. Doğru cümle, düşüşü serinin içine yerleştirir: önceki denemelerde nerede duruyordu, bu düşüş bir kırılma mı yoksa ortalamanın etrafında bir dalgalanma mı?
Aynı ilke yükselişler için de geçerlidir. Tek bir iyi deneme sonrasında veliye "artık oturdu" demek, bir sonraki normal sonucu hayal kırıklığına çevirir. Beklentiyi tek bir sonuca göre yükseltmek de düşürmek de, ölçümün gürültüsünü öğrencinin bilgisi sanmaktır.
Seri ve eğilim
Deneme sonucunun asıl bilgisi seride durur. Aynı düzende uygulanan denemeler art arda dizildiğinde, tekil sonuçların gürültüsü azalır ve öğrencinin gidişatı görünür hâle gelir. Eğilimden söz etmek için en az üç deneme gerekir; daha azıyla çizilen çizgi, iki noktadan geçen herhangi bir doğrudan fazlasını söylemez.
Seriyi okurken toplam puana değil ders bazında netlere bakmak daha yararlıdır. Toplam puanı sabit kalan bir öğrencinin matematik neti düzenli artarken fen neti düzenli düşüyor olabilir; toplam bu iki hareketi birbirine gömer. Veliye gösterilecek grafik ders ders ayrılmış olmalı ve görüşmede en çok bir iki derse odaklanılmalıdır.
- Düzenli artış — çalışma düzeni işliyor; aynı düzeni korumak önerilir
- Düzenli düşüş — konu ya da çalışma biçimi sorunu; öğretmenle birlikte nedeni aranır
- Büyük dalgalanma — bilgi var ama istikrar yok; süre yönetimi ve sınav kaygısı konuşulur
- Yatay seyir — ne kötü ne iyi; hedefle arasındaki mesafe açıkça konuşulur
Ortalamayla karşılaştırmak
Denemenin zorluğu değiştiği için öğrencinin netini tek başına izlemek yanıltabilir. Bunu dengelemenin en basit yolu, öğrencinin sonucunu aynı denemeye giren sınıfın ve kurumun ortalamasıyla birlikte göstermektir. Zor bir denemede öğrencinin neti düşmüş ama sınıf ortalamasının üstünde kalmışsa, bu düşüş bir gerileme değildir.
Karşılaştırmada iki şeye dikkat edin. Birincisi ortalamanın hangi grubun ortalaması olduğudur: küçük bir sınıfın ortalaması birkaç öğrencinin sonucuyla belirgin biçimde oynayabilir. İkincisi kurum ortalamasının ülke geneli anlamına gelmediğidir; kurumun kendi öğrenci profili ortalamayı yukarı ya da aşağı çeker. Veliye bu ayrım açıkça söylenmezse, kurum ortalamasının üstünde olmak "hedefe ulaştı" diye anlaşılabilir.
Ortalamayla karşılaştırmanın en yararlı biçimi, farkın zaman içindeki seyrine bakmaktır. Öğrencinin neti denemeden denemeye oynasa da sınıf ortalamasının hep birkaç net üstünde kalıyorsa istikrarlı bir durum vardır. Bu fark her denemede biraz daralıyorsa, öğrencinin kendi neti düşmese bile grup ondan hızlı ilerliyor demektir; bu da görüşmede konuşulması gereken bir bulgudur.
Ne gösterilmeli, ne gösterilmemeli?
Görüşmede gösterilen her sayı bir soru doğurur. Bu yüzden karneyi baştan sona okumak yerine, konuşmayı taşıyacak birkaç göstergeyi önceden seçmek görüşmeyi hem kısaltır hem netleştirir.
- Gösterin — ders bazında net serisi, sınıf ve kurum ortalamasıyla birlikte
- Gösterin — en çok zorlanılan iki üç kazanım ve bunlar için yapılacak iş
- Gösterin — boş sayısı; neti aynı iki öğrenciden biri süre yetiştiremiyor, diğeri bilmediğini boş bırakıyor olabilir
- Göstermeyin — başka öğrencilerin adıyla sıralama listesi; bu hem veliyi karşılaştırmaya iter hem de başka ailelerin verisini paylaşmak demektir
- Göstermeyin — tek denemeye dayanan hedef puan tahmini; tutmadığında güveni sarsar
- Göstermeyin — kardeş ya da arkadaşla karşılaştırma; öğrencinin kendi serisi yeterli ölçüttür
Görüşmenin akışı
Veli görüşmesi sonuçla değil bağlamla açılmalıdır. İlk birkaç dakikada serinin genel resmi verilir: kaç deneme yapıldı, genel gidişat nasıl. Ardından güçlü olan ders söylenir; bu, velinin sonraki eleştirileri savunmaya geçmeden dinlemesini kolaylaştırır. Zayıf alan tek ya da iki derse indirgenir ve her biri için somut bir iş söylenir: hangi etüde katılacağı, hangi ödevin verileceği, hangi konu tekrar edilecek.
Görüşmenin bu bölümünde öğrencinin de odada olması çoğu zaman işe yarar. Sonucu kendisi hakkında konuşulan biri olarak değil, planın tarafı olarak dinleyen öğrenci, etüde ve ödeve çok daha kolay sahip çıkar. Veli ile öğretmenin önce kısa bir süre baş başa konuşması, sonra öğrencinin katılması iyi bir denge kurar.
Görüşme veliden bir şey istenerek kapanmalıdır, ama gerçekçi bir şey. "Daha çok çalışsın" bir istek değildir. "Hafta içi iki akşam paragraf çözdüğünü takip edebilir misiniz" bir istektir ve bir sonraki görüşmede kontrol edilebilir. Son olarak bir sonraki değerlendirme tarihi söylenir; veli, gidişatın ne zaman yeniden konuşulacağını bildiğinde tek bir kötü sonuçta telaşa kapılmaz.
Örnek konuşma notları
Aşağıdaki tablo sahada en sık karşılaşılan dört durumu ve bu durumlarda kurulan yanıltıcı cümleyi, yerine kurulabilecek cümleyle yan yana gösteriyor.
| Durum | Kaçınılacak cümle | Yerine |
|---|---|---|
| Tek denemede sert düşüş | "Bu deneme çok kötü geçmiş." | "Son dört denemede ortalaması şurada; bu deneme onun altında kaldı. Bir sonrakinde aynı düşüş tekrar ederse nedenine birlikte bakacağız." |
| Net sabit, sıralama düşmüş | "Yerinde sayıyor." | "Kendi neti korunmuş; grup bu denemede daha iyi yapmış. Hangi derste fark açıldığına bakalım." |
| Toplam iyi, bir ders sürekli düşüyor | "Genel olarak iyi gidiyor." | "Toplam korunuyor ama fen neti üç denemedir düşüyor; bunun için etüt planlıyoruz." |
| Çok boş bırakma | "Bilmediği çok soru var." | "Boşlarının çoğu son bölümde; bilgiden çok süre sorunu olabilir. Süreli deneme çözümüne ağırlık vereceğiz." |
Görüşme öncesi kontrol listesi
Görüşmeye girmeden önce aşağıdakileri hazırlamak, konuşmanın tek bir sayının etrafında dönmesini önler.
DerAnalitik'te öğrenci ve veli, portalda deneme sonuçlarını seri boyunca ve sınıf ile kurum ortalamasıyla birlikte görür; görüşmede konuşulan grafik, velinin evde açtığı ekranla aynıdır.
- En az üç denemelik ders bazında net serisi hazır mı?
- Her denemenin sınıf ve kurum ortalaması yanında mı?
- Güçlü bir ders ve en çok bir iki zayıf ders seçildi mi?
- Zayıf ders için somut bir iş (etüt, ödev, tekrar) belirlendi mi?
- Veliden istenecek gerçekçi ve kontrol edilebilir tek bir şey var mı?
- Bir sonraki değerlendirme tarihi belli mi?