Ölçme ve değerlendirme 7 dk okuma
Excel ile sınav analizi neden yetmiyor?
Okullarda sınav analizi çoğunlukla öğretmenin kendi Excel dosyasında yürür ve bu çoğu zaman bir süre işe yarar. Sorun Excel'de değil, sınav analizinin tek dosyadan büyüdüğü anda başlar.
Excel kötü bir araç değil
Ölçme ve değerlendirme işinin büyük kısmı bugün de Excel'de yapılıyor: öğretmenin kendi hazırladığı tablolar, zümrenin elden ele dolaşan şablonları, il ölçme değerlendirme merkezlerinin dağıttığı ücretsiz analiz dosyaları. Bunların hepsi bir ihtiyaca cevap veriyor ve çoğu düzgün çalışıyor.
Bu yazı Excel'i bırakın demiyor. Excel'in hangi noktaya kadar yettiğini ve nerede tıkandığını somut olarak ayırmaya çalışıyor; karar o ayrımdan sonra kolaylaşıyor.
Excel'in gerçekten yettiği durum
Tek öğretmen, tek şube ve tek sınav söz konusuysa Excel çoğu zaman yeter. Satırlara öğrencileri, sütunlara soruları yazar, ilk satıra cevap anahtarını koyarsınız. Her sorunun güçlüğü tek bir formülle bulunur: anahtar C1'de, cevaplar C2:C31'deyse =EĞERSAY(C2:C31;C$1)/SATIRSAY(C2:C31) o sorunun doğru cevaplanma oranını, yani güçlüğünü (p) verir.
Bu ölçekte bir ara sınavın sonuç listesi, sınıf ortalaması ve soru bazında doğru oranları yarım saatte çıkar. Amaç yalnızca "sınıf bu konuyu anlamış mı" sorusuna hızlı bir cevapsa daha fazlasına gerek yoktur.
- Tek öğretmen, tek şube, dönemde birkaç sınav
- Sonuç yalnızca öğretmenin kendisi için okunuyor
- Sınavlar arası ya da şubeler arası karşılaştırma beklenmiyor
- Sonuç veliye bireysel olarak gönderilmiyor
1. Dosya öğretmenin bilgisayarında durur
Excel dosyası onu hazırlayan kişinin bilgisayarında ya da e-posta kutusunda yaşar. Öğretmen başka okula geçtiğinde, bilgisayar değiştiğinde ya da dosya "analiz_son_2.xlsx" adıyla üç kopyaya bölündüğünde geçmiş sonuçlar fiilen kaybolur.
Kayıp çoğu zaman fark edilmez, çünkü o dosyaya ancak bir sonraki yıl ihtiyaç duyulur: geçen yılın aynı dönemiyle karşılaştırma yapılmak istendiğinde ya da bir veli önceki sınavı sorduğunda. O noktada elde yalnızca karnedeki not kalmıştır; hangi soruda, hangi kazanımda düşüldüğü bilgisi yoktur.
2. İki şubenin sonucu yan yana gelmez
Ortak sınavda her öğretmen kendi şubesini kendi dosyasına girer. Dosyaların sütun sırası, soru numaralandırması ve boş cevabın nasıl yazıldığı birbirinden farklıdır. Zümre toplantısında sonuçlar ancak kopyala-yapıştırla birleştirilebilir ve bu adım hata üretmeye en açık adımdır: bir sütun kayarsa bütün bir şubenin puanı yanlış hesaplanır, kimse fark etmeden toplantı biter.
Birleştirme yapılmadığında ise madde analizi şube başına hesaplanır. Ayırt edicilik için kullanılan üst ve alt %27'lik gruplar 30 kişilik bir şubede sekizer kişiye düşer; tek bir öğrencinin cevabı oranı belirgin biçimde oynatır. Ortak sınavın asıl değeri olan "bu soru bütün şubelerde aynı şekilde mi çalıştı" sorusu cevapsız kalır.
3. Madde analizi formülleri her sınavda yeniden kurulur
Güçlük tek formüldür ama ayırt edicilik değildir. Öğrencileri toplam puana göre sıralamak, üst ve alt %27'yi ayırmak, her soru için iki grubun doğru oranını ayrı ayrı bulmak gerekir. Öğrenci sayısı ve soru sayısı her sınavda değiştiği için şablonun aralıkları da her sınavda elle düzeltilir.
En kırılgan an sınavdan sonra gelir. Bir soru iptal edilir ya da anahtarda hata bulunursa sıralama, gruplar ve bütün oranlar değişir; şablonun bunu kendiliğinden izlemesi beklenemez. Bu yüzden madde analizi Excel'de çoğu zaman ilk bir iki sınav yapılır, sonra bırakılır. Bırakılan analiz, negatif ayırt ediciliğin işaret ettiği anahtar hatalarının da yakalanmaması demektir.
4. Kazanım kırılımı etiket olmadan çıkmaz
"Sınıf hangi kazanımda zayıf" sorusunun cevabı, her sorunun hangi kazanımı ölçtüğü yazılmadan hesaplanamaz. Excel'de bu, her sınav dosyasına bir "kazanım" satırı eklemek ve her soru için kazanım kodunu ya da metnini elle yazmak demektir.
Elle yazılan etiket iki yerde bozulur. Aynı kazanım bir dosyada kodla, ötekinde metinle ya da farklı yazımla girildiğinde iki ayrı kazanım gibi sayılır. Daha önemlisi, kazanım takibinin değeri zaman içindeki eğilimdedir: bir kazanımın üç sınav üst üste düşük kalması ancak üç ayrı dosya aynı etiketle birleştirilirse görünür. Bu birleştirme pratikte neredeyse hiç yapılmaz.
5. Veliye dağıtım e-postayla yapılır ve izlenmez
Sonuçları veliye iletmenin Excel'deki yolu, her öğrenci için ayrı bir sayfa ya da çıktı hazırlayıp e-postayla ya da elden göndermektir. Bu iş öğrenci sayısıyla doğru orantılı büyür ve her sınavda tekrarlanır.
Daha ciddi olan risk dosyanın kendisidir. Bütün sınıfın sonucunu taşıyan dosyanın yanlışlıkla bir veliye gönderilmesi, başka öğrencilerin kişisel verilerinin paylaşılması anlamına gelir. E-posta gittikten sonra kimin açtığı, kimin hiç bakmadığı da bilinmez; sorusu olan velinin cevabı başka bir e-posta zincirinde kaybolur.
Ne zaman Excel, ne zaman sistem?
Karar okulun büyüklüğünden çok yapılan işin türüne bağlıdır. Aşağıdaki tablo sahada en sık karşılaşılan durumları ayırıyor.
| Durum | Excel yeter mi? | Neden |
|---|---|---|
| Tek öğretmen, tek şube, ara sınav | Evet | Güçlük ve ortalama birkaç formülle çıkar |
| Birden çok şubede ortak sınav | Zorlanır | Dosyalar elle birleştirilir, analiz şube başına oynak kalır |
| Düzenli madde analizi ve soru havuzu | Zorlanır | Ayırt edicilik ve çeldirici analizi her sınavda yeniden kurulur |
| Dönem boyunca kazanım takibi | Pratikte hayır | Sınavlar arası etiket birleştirmesi yapılmaz |
| Veliye bireysel sonuç | Zahmetli ve riskli | Her öğrenci için ayrı belge, yanlış alıcı riski |
Geçmeden önce sorulacaklar
Excel'den bir sisteme geçiş, sorunlar gerçekten yukarıdaki türdense anlamlıdır. Aşağıdaki sorulardan ikisine "evet" diyorsanız Excel'in sınırına gelmişsiniz demektir.
DerAnalitik'te cevaplar girildiği anda güçlük, ayırt edicilik, çeldirici dağılımı ve KR-20 hesaplanır, sonuçlar sınıf, şube ve kampüs kırılımıyla okunur ve kurumun hesabında kalır; öğrenci ve veli kendi sonucunu kendi hesabından görür.
- Aynı sınavı birden çok şubede uyguluyor musunuz?
- Geçen yılın sonuçlarına bugün ulaşabiliyor musunuz?
- Madde analizini her sınavda yapabiliyor musunuz, yoksa ilk sınavlardan sonra bıraktınız mı?
- Bir kazanımın birkaç sınav boyunca nasıl gittiğini gösterebiliyor musunuz?
- Veliye sonuç göndermek her sınavda ayrı bir iş mi?